Wat kan je doen als je kind bang is? 5 praktische tips

Geplaatst op 21 mei 2024 in Moederschap

Angst voor spoken, bang in het donker of niet willen dat je weggaat. Veel kinderen zijn weleens angstig. In dit artikel leg ik uit waar angst bij kinderen door wordt veroorzaakt én wat je kunt doen als je kind bang is. 

Is het normaal als je kind bang is?

Angst komt regelmatig voor bij kinderen. Angsten horen bij de normale ontwikkeling. Door (af en toe) bang te zijn leert je kind zijn angst op waarde te schatten en het helpt om het (langzaam maar zeker) ontgroeien. Daarnaast beschermt een zekere mate van voorzichtigheid je kind tegen potentieel gevaarlijke situaties of personen. Afhankelijk van de leeftijd van je kind kan angst door verschillende situaties getriggerd worden. Bij iedere ontwikkelingsfase komen andere angsten voor.

Bang kind

Angsten per ontwikkelingsfase

Dit zijn de meest voorkomende angsten bij kinderen van 0 tot 12 jaar.

Baby’s (0-1 jaar):

  • Angst voor vreemden: begint rond de 6-9 maanden. Je baby kan huilen of zich ongemakkelijk voelen bij mensen die ze niet herkennen.
  • Scheidingsangst: begint tussen ongeveer 8 maanden en een 1 jaar en bereikt zijn piek wanneer je kind tussen de 14-18 maanden is. Baby’s worden angstig wanneer een ouder of verzorger de kamer verlaat, omdat ze nog niet begrijpen dat je terug zal komen.

Peuters (1-3 jaar):

  • Angst voor harde geluiden: stofzuigers of harde muziek kunnen je kind erg laten schrikken.
  • Angst voor grote objecten: grote, onbekende objecten kunnen bedreigend lijken.
  • Scheidingsangst: blijft prominent aanwezig.

Kleuters (3-6 jaar):

  • Angst voor het donker: veel kleuters zijn bang in het donker. Dit houdt vaak verband met de rijke verbeelding van je kind op deze leeftijd.
  • Angst voor imaginaire wezens: zoals monsters onder het bed. Ook dit wordt veroorzaakt door de rijke fantasie van je kind. Kinderen vinden het op deze leeftijd vaak nog lastig om fantasie en werkelijkheid uit elkaar te houden. 
  • Angst voor verlating: je kind kan bang zijn dat hij alleen gelaten wordt of dat er iets ergs met papa en mama gebeurt.

Bang kind speelt met papa

Schoolgaande kinderen (6-12 jaar):

  • Angst voor fysieke schade: zoals bang zijn om te vallen of jezelf te verwonden.
  • Sociale angsten: zoals angst voor afwijzing door leeftijdsgenoten of falen op school.
  • Specifieke angsten: zoals angst voor dokters, honden of onweer.

Adolescenten (12 jaar en ouder):

  • Prestatieangst: angst om te falen op school of in andere activiteiten.
  • Sociale angst: angst om niet geaccepteerd te worden door leeftijdsgenoten of angst voor publieke vernedering.
  • Existentiële angsten: zorgen over de toekomst, de zin van het leven of andere onzekerheden die zich kunnen ontwikkelen met het groeiende vermogen tot abstract denken.

Waar wordt angst bij kinderen nog meer door veroorzaakt?

Naast de angsten die bij de verschillende ontwikkelingsfasen horen, kan angst nog door andere factoren worden veroorzaakt of versterkt. 

Imitatiegedrag

Zie je als ouder snel de gevaren van dingen in of reageer je regelmatig angstig of overbezorgd? Dan kan je dit (onbewust) overdragen op je kind. Kinderen leren door te observeren en te imiteren. Dus ook dit kan een oorzaak zijn wanneer je kind snel bang is. 

Karakter en erfelijkheid

Kinderen die van nature timide of gevoelig zijn, kunnen vatbaarder zijn voor stress of angst. Uit diverse onderzoeken blijkt dat ook erfelijkheid een rol kan spelen. Kinderen van een ouder met een angststoornis hebben een verhoogde kans om dit zelf ook te krijgen.

Omgevingsfactoren en traumatische gebeurtenissen

Een stressvolle thuis- of school-situatie, huiselijk geweld, een ongeluk of een echtscheiding kunnen je kind onzeker of angstig maken. Dit kan zich uiten in opstandig gedrag, bepaalde vormen van aandacht vragen (zoals bedplassen), maar ook in fobieën, angststoornissen of (in het ergste geval) een posttraumatische stressstoornis (PTSD).

Door te begrijpen waarom je kind bang is kan je hem of haar op de juiste manier ondersteunen en helpen om de angst(en) te overwinnen.  

Bange kinderen spelen met ouders

Wat kan je doen als je kind bang is?

Het is fijn om te weten dat je als ouder positieve invloed kan hebben op hoe jouw kind op de lange termijn omgaat met de angsten die hij ervaart. Het is een hele natuurlijke reactie om je kind op zo’n moment te willen beschermen. Ik zie ouders op zo’n moment vaak proberen om de moeilijke situatie op te lossen of te voorkomen, zodat je kind niet overstuur raakt. Dat snap ik heel goed, je ziet dat hij het lastig heeft. En op de korte termijn werkt dit ook. Maar op de lange termijn zorgt het ervoor dat je kind belangrijke leermomenten mist en daardoor niet leert om zelf met die situatie om te gaan. 

Voorbeelden van deze niet-effectieve manieren zijn:

  • Meegaan in het gedrag: antwoord geven voor jouw kind omdat je weet dat hij dat spannend vindt
  • Modelleren/imitatie: Een ouder die voortdurend in de speeltuin zegt: “Pas op, dat is te hoog” waarmee onbedoeld wordt aangeleerd dat een speeltuin gevaarlijk is
  • Overschatten: dit is het tegenovergestelde: stel jouw kind durft niet wat te zeggen tegen de buurvrouw, in bijzijn geïrriteer benoemen “dat hij geen baby meer is en min of meer pushen om wat te zeggen”.

Samen spelen

Maar wat helpt dan wel?

Hoe je je kind helpt als hij bang is afhankelijk van de leeftijd van je kind. Voor een baby of een peuter is het bieden van nabijheid vaak al voldoende. Voor kinderen vanaf 3 jaar kan je het als volgt aanpakken:

Erken de angst

Als je kind bang is, is het belangrijk om de gevoelens van je kind te erkennen. Bagatelliseer het niet en probeer ook niet te oordelen. (“Daar hoef je toch niet bang voor te zijn”). Iets wat voor jou wellicht onbenullig lijkt, kan voor je kind als iets heel groots voelen. Neem je kind dus serieus als hij bang is, dan voelt hij zich gezien en begrepen.

Praat er samen over

Laat je kind vertellen wat hij voelt en waarom hij precies bang is. Behalve dat dit oplucht, helpt het jou als ouder ook om beter te begrijpen wat er in je kind omgaat. Laat je kind aan het woord, zonder direct met oplossingen te komen. Leg uit dat je zelf ook weleens dingen doet die je spannend vindt. 

Bouw zelfvertrouwen op

Moedig je kind aan om dingen te doen die hij spannend vindt. Zo help je je kind stap voor stap om z’n angsten te overwinnen. Geef je kind direct een compliment wanneer iets is gelukt. “Zie je wel! Je kon het toch!”. Dit bevordert het zelfvertrouwen. Volg uiteraard wel altijd je kind hierin en forceer niks.

Bied nabijheid, maar daag hem uit

Zoek de zogenaamde ‘sweet spot’ tussen nabijheid bieden, zonder het direct over te nemen. Zeg bijvoorbeeld: “Kom, laten we het samen proberen” of geef verbale instructies in plaats van het direct over te nemen: “Als je met die hand dat touw pakt, weet ik zeker dat je zelf de volgende stap kan zetten”. Zo doet hij succesmomenten op.

Lees boekjes over angst

Lees samen leuke boeken over thema’s zoals angst, onzekerheid en moed. Een boek helpt jou als ouder om het onderwerp bespreekbaar te maken en je kind kan zich identificeren met de hoofdpersoon. Dit zijn mijn favorieten:

  • Kikker is bang

Kikker is bang in het donker. Overal hoort hij vreemde geluiden. Zou Varkentje ook bang zijn? Dit is boek is ideaal om te lezen als je kleuter het spannend vindt om te gaan slapen.

Kikker is bang - boek over angst

  • Coco kan het

Het is tijd voor Coco om uit te vliegen. Al zijn leeftijdsgenootjes zweven al door de lucht. Maar Coco durft niet. ‘Coco kan het’ gaat over het overwinnen van je angsten en werd in 2021 verkozen tot Prentenboek van het Jaar. Geschikt voor kinderen vanaf 3 jaar. 

Coco kan het - boek over angst en zelfvertrouwen

  • De leeuw in de muis

‘De leeuw in de muis’ is een mooi prentenboek over een muisje dat net zo moedig wil zijn als een leeuw. Een leuk boek om het zelfvertrouwen van je kind te bevorderen.

De leeuw in de muis - Boek over zelfvertrouwen

Wanneer professionele hulp inschakelen

Soms is een kind zo vaak bang dat het z’n dagelijkse leven beïnvloedt. Is dit bij jouw kind het geval? Dan kan het fijn zijn om professionele hulp te zoeken. Een kinderpsycholoog of therapeut kan dan beoordelen of er ondersteuning en therapie nodig is.

⬇️ Deel dit bericht op je socials ⬇️

Facebook
LinkedIn
Email
WhatsApp

Dit vind je misschien ook interessant...