Mijn kind luistert niet, wat kan ik doen?

Geplaatst op 18 november 2019 in Opvoeding

“Hou nou eens op”, “Stop daarmee”, “Nu heb je jouw bord nóg niet leeg”. Het lijkt wel alsof je tegen een muur praat: dol word je ervan. Het kan knap lastig zijn om op deze momenten je geduld te bewaren. Vooral als je veel aan je hoofd hebt of moe bent. De vraag ‘Hoe zorg ik dat mijn kind luistert?’ is een vraag die ik vaak ontvang in mijn praktijk. Veel ouders zitten met hun handen in het haar wanneer hun kroost doodleuk elk vriendelijk verzoek weigert terwijl jij al op het punt van ontploffen staat.

Waarom luistert mijn kind niet naar mij?

Allereerst hebben kinderen een zware ‘baan’ die wij als volwassenen vaak onderschatten. Ze hebben ongelooflijk veel hersenbanen die zitten te popelen om nieuwe ervaringen als een spons op te zuigen. Wanneer jouw kind voor het eerst een lieveheersbeestje ziet en jij net op dat moment vraagt of hij ‘nu’ wil doorlopen dan is de kans groot dat de aandacht naar dat leuke diertje uitgaat. Wat ook een rol kan spelen is onduidelijkheid over de afspraken en verwachtingen in huis. Bijvoorbeeld omdat je het lastig vindt om deze te maken of om ze na te leven. Daarnaast geven wij als volwassenen regelmatig instructies die voor kinderen te vaag zijn (‘hou op’ of ‘niet doen’). Zij weten niet wat er wél van ze verwacht wordt waardoor je voortdurend het gevoel hebt dat je als een politieagent rondloopt om het ongewenste gedrag te corrigeren. Ook kan regelmatig straffen ervoor zorgen dat het negatieve gedrag in stand wordt gehouden. Want straffen is eveneens een vorm van aandacht: negatieve aandacht. Hou in gedachten dat alles wat je aandacht geeft groeit. Dus ook negatief gedrag.

Heeft straffen dan geen zin?

Zowel onderzoeken als de praktijk laten zien dat straffen niet zo effectief is als vroeger werd gedacht. Allereerst ervaren kinderen een straf vaak als een persoonlijke afwijzing in plaats van een afwijzing van het gedrag. Wanneer dit herhaaldelijk gebeurt, heeft dit invloed op het zelfbeeld. Kinderen baseren dit zelfbeeld voor een groot deel op wat andere mensen over hun denken. Een ander nadeel is dat kinderen die teveel worden gestraft, minder makkelijk een eigen geweten opbouwen. Ze gaan namelijk hun gedrag veranderen om de straf te ontlopen maar niet omdat ze begrijpen wat ze fout hebben gedaan.

Mag ik dan nooit straffen?

Het is belangrijk dat een straf nooit vernederend of fysiek is en een straf in geval van uitzondering wordt gegeven (niet als standaard reactie). Geef kinderen eerst een of twee waarschuwingen voordat je een straf inzet zodat zij de kans hebben om hun gedrag te veranderen. Leg daarnaast kort uit waarom je dat gedrag niet wilt zien en vervolgens ook wat je wél verwacht. Een voorbeeld: “We slaan elkaar niet want dat doet pijn. In plaats van slaan, vraag je aan Tom of hij de auto aan jou terug wil geven. Als dat niet lukt kom je naar papa/mama”.

Jongen op iPad en hoort niets om zich heen

Maar soms lukt het niet…

En schiet je uit je slof. Ook dan ben je niet gelijk een slechte ouder. Iedereen heeft  weleens zijn zwakke momenten. Vooral als jouw kind voor de zoveelste keer niet luistert en zijn gang blijft gaan. Wanneer dit niet dagelijks is maar incidenteel leren kinderen hier van, mits je zorgt voor een goede afronding. Dat doe je door uitleg te geven. Bijvoorbeeld: “Ik schreeuwde net maar dat komt omdat ik een drukke dag heb gehad. Dat had ik niet moeten, sorry”. Benoem daarnaast dat je het gedrag van jouw kind niet prettig vond (hard praten). Zo laat je zien dat je niet jouw kind, maar zijn gedrag (hard praten) afkeurt.

Het meest prettig is natuurlijk om deze explosieve momenten te voorkomen. Daarom geef ik vier tips die jou helpen opvoeden van frustratie naar meer positief contact waarbij jij verbinding maakt met jouw kind.

Vier tips voor meer verbinding en minder conflicten:

  1. Een kind dat ‘niet luistert’ zien we vaak wanneer hij bezig is met iets anders. Probeer op zo’n moment eerst aan te sluiten bij hem, bijvoorbeeld: jouw kind speelt riddertje in de tuin maar het eten is klaar. Stel vragen die aansluiten op zijn belevingswereld (wauw wat een groot kasteel, wie woont daar?). Als je eenmaal contact hebt (dat merk je doordat jouw vragen worden beantwoord), stel dan pas jouw vraag: ‘ik heb het eten klaar voor deze dappere ridder. Kom je aan tafel?’;
  2. Benoem expliciet het gedrag wat je wél wilt zien in plaats van het gedrag wat je niet wilt zien. Zo is het voor jouw kind duidelijk wat er van hem wordt verwacht;
  3. Probeer af en toe kritisch naar jezelf te kijken: is jouw verzoek ‘reëel’ of grijp je uit automatisme misschien weleens te snel in? Wanneer het gedrag van jouw kind geen gevaar of nadelige gevolgen heeft voor hemzelf of de omgeving, kun je het ook soms ook even ‘laten gebeuren’. Een kind leert namelijk sneller van eigen ervaringen die af en toe misgaan dan van waarschuwingen.
  4. Vaak willen wij als volwassenen dat iets ‘snel’ gebeurt. Maar kinderen hebben tijd nodig om jouw boodschap te verwerken. Geef jouw kind die mogelijkheid, bijvoorbeeld: “Over vijf minuten gaat de tv uit omdat we vertrekken”;
  5. Geef je kind twee keuzes. Bijvoorbeeld: ga je nu naar het toilet of ga je nadat ik ben geweest? Vooral bij jonge kinderen werkt dit goed: ze ervaren een gevoel van autonomie. Jij kadert de keuzes in en zij hebben het gevoel dat ze mogen kiezen.

Tot slot

Denk je na het lezen van dit artikel: ‘ik pas een groot gedeelte van deze tips al toe maar het werpt weinig vruchten af’. Of: ‘het klinkt logisch maar ik ben zo druk dat ik niet de energie heb om op dit moment zo bewust op te voeden’. Dan is mijn online 1-op-1 aanpak wat voor jou. Ik richt mij op ouders die vastzitten op het gebied van werk, relatie of gezin en daar hulp bij zoeken zonder dat je daarvoor van alles moet regelen (vrij van je werk, oppas, reistijd enz.). Namelijk deskundige hulp, gewoon vanuit huis. Neem geheel vrijblijvend contact met mij op om te kijken wat ik voor jou kan betekenen.