Balans tussen werk en gezin: bestaat dat en zo ja, hoe pak je dat aan?

Een kort lontje, moe, gestresst? Je bent niet de enige! Uit recent onderzoek blijkt dat de helft van de ouders zich uitgeblust voelt en maar liefst 70% geeft aan het ‘te druk’ te hebben. Hoe komt het dat die cijfers zo hoog zijn? En bovenal; is een betere balans tussen werk en gezin haalbaar met (jonge) kinderen?

De afgelopen decennia is onze maatschappij flink veranderd. Waar de zorg voor kinderen vroeger werd gedeeld met familie, buren en de gemeenschap, ligt die verantwoordelijkheid nu grotendeels bij de ouders zelf. In collectivistische samenlevingen, zoals in Azië of Zuid-Europa, worden veel ouders gedragen door een hecht netwerk van familie en vrienden. In Nederland is dat helaas een stuk minder vanzelfsprekend. Onze samenleving is individualistischer geworden; opa’s en oma’s wonen verder weg, buren zijn minder betrokken en gezinnen staan er vaker alleen voor. Dit vergroot de druk op ouders, die naast hun carrière ook alle ballen in de lucht proberen te houden binnen het gezin.

Ouders zijn meer gaan doen in minder tijd

Het leven van werkende ouders vandaag de dag is niet meer te vergelijken met dat van enkele decennia geleden. Een van de grootste veranderingen is dat in steeds meer gezinnen beide ouders werken. Waar in 1957 nog 10% van de gezinnen tweeverdieners was, is dat tegenwoordig gestegen naar 70%. Vroeger bleef vaak één ouder (meestal de moeder) thuis om het gezin draaiende te houden. Nu moeten ouders werk en gezin constant combineren. En dat kan flinke uitdagingen met zich meebrengen. 

Veel ouders vinden de ochtend- en avondspits, de vele regelzaken die er bij een druk gezinsleven komen kijken en het opvangen van ziekte stressvol en uitdagend. Maar dit is niet het enige wat zwaar weegt. Werk en gezin lopen tegenwoordig steeds vaker door elkaar heen; een melding van de kinderopvang omdat je kind verhoging heeft, een telefoontje over een vergeten gymtas en oh ja, of je nog even extra hapjes wilt maken voor het kerstdiner. Het zijn slechts kleine onderbrekingen van je dag, maar ze kosten tijd én mentale energie. Het ligt dus niet aan jou dat het voelt als veel: het ís ook veel en het is de laatste jaren dus alleen maar meer geworden terwijl overheidsvoorzieningen maar beperkt inspelen op deze veranderingen. 

Een betere balans tussen werk en gezin: haalbaar of mythe?

Als we het hebben over ‘balans’ dan gaat het vaak over de vraag: hoe vind je meer tijd voor jezelf? Hoe laad je op? Maar de waarheid is dat er geen universeel antwoord is. Wat voor de één werkt, kan voor een ander juist stressvol zijn.  Maar is die balans eigenlijk wel écht haalbaar? Of jagen we iets na wat niet bestaat? Allereerst speelt onze maatschappij dus een grote rol, idealiter pakt de overheid meer ruimte om gezinnen te voorzien in goede basisvoorzieningen zoals in Scandinavische landen wordt gedaan. Teveel worden ouders aangekeken op het vinden van een ‘balans’ terwijl we leven in een maatschappij die dit bijna onhaalbaar maakt. Denk aan een dure kinderopvang, lange wachtlijsten, een relatief kort verlof voor ouders na de komst van een kind, basisscholen die zo’n ruim 60 vakantiedagen hebben ten opzichte van 25 vakantiedagen voor de gemiddelde werknemer en continuroosters. Dit vraagt veel van ouders.  Op individueel niveau ben ik daarom van mening dat die ‘balans’ geen vast punt is dat je ooit bereikt, maar eerder een voortdurende reeks afwegingen die je steeds opnieuw maakt. Elke leeftijdsfase, elke werkplek en ook jijzelf heeft andere behoeftes tijdens bepaalde fases. Het vraagt dus niet alleen om praktische oplossingen, maar ook om acceptatie en zelfkennis. Goed weten wat je waarden en grenzen zijn én wat je energie geeft, dat is essentieel. Werk doen dat je leuk vindt, maakt ook een groot verschil. Als je stopt met zoeken naar een perfect evenwicht en in plaats daarvan veel meer focust op schakelen, jezelf uitspreken en bijstellen, dan wordt het leven niet per se rustiger, maar wél draaglijker en daarmee vaak ook gelukkiger. Daarnaast zijn er verschillende factoren waarvan uit onderzoek blijkt dat ze de balans tussen werk en gezin positief beïnvloeden, een daarvan is het ervaren van steun vanuit de omgeving.

Vraag hulp

Toch blijkt uit onderzoek dat veel ouders het lastig vinden om hulp te vragen. Schaamte en een gevoel van falen spelen hierbij een grote rol. We willen het gevoel hebben dat we alles zelf kunnen managen. Jij hebt toch immers voor kinderen gekozen? En bij die anderen lukt het toch ook gewoon? Maar opvoeden doe je niet alleen. Natuurlijk is het helemaal oké als je het alleen wilt doen, maar weet ook dat je het niet alleen hóeft te doen. Juist omdat we meer zijn gaan doen in minder tijd is het goed om extra hulp te vragen. Denk aan een betaalde hulp inschakelen zoals een oppas of een schoonmaakster. Of je vraagt of je een dag per week bij je (schoon)ouders kunt mee-eten, zodat je die dag net wat minder hoeft te haasten. Kleine aanpassingen kunnen zoveel schelen. 

Bespreek wat je nodig hebt

Veel ouders lopen op hun tenen. We weten uit onderzoek dat het overgrote deel van de ouders dit niet aangeeft bij hun werkgever uit angst dat het hun carrière mogelijk schaadt of dat ze als ‘minder toegewijd’ worden gezien. Vooral vrouwen worstelen hiermee. Maar als je langdurig uitvalt door overbelasting, kost dat jou én je werkgever uiteindelijk veel meer. Het is daarom goed om jezelf eraan te herinneren: jouw werkgever is – daar ga ik nu even vanuit – niet helderziend. Als jij niets aangeeft, is het voor hen heel lastig inschatten hoe ze op een goede manier rekening met jou kunnen houden. Benoem dus niet alleen dat het ‘te veel’ is, maar geef ook duidelijk aan wat je nodig hebt om je werk en gezin goed te kunnen combineren. Veel ouders weten door een lange periode van overbelasting niet meer goed waar hun behoefte zit. De Parent First academy helpt jou in enkele stappen om snel duidelijk te krijgen waar jouw overbelasting precies vandaan komt. 

Om vervolgens het gesprek met je werkgever (of partner) goed te kunnen voeren, is het belangrijk dat je eerst voor jezelf helder hebt wat het precies is wat je nodig hebt. Te vaak kiezen vrouwen automatisch voor minder werken als de combinatie van werk en gezin onder druk komt te staan. Dat is op zich een prima keuze, mits het een keuze is waar jij écht blij van wordt. 

Er zijn namelijk vaak ook nog andere opties die voor verlichting kunnen zorgen, zoals:

• Meer flexibiliteit in je werktijden
• Een betere taakverdeling thuis
• Kortere reistijd door een andere baan of thuiswerken
• Erkenning en herkenning vinden bij anderen (struggles bespreekbaar maken)
• Vaardigheden ontwikkelen zoals prioriteren, loslaten van perfectionisme en het stellen van grenzen

Elke ouder heeft een unieke situatie en een eigen manier om de juiste balans te vinden. Of je fulltime zorgt, fulltime werkt of alles wat er tussenin zit: alles is oké. Het belangrijkste hierin is dat je een manier vindt die voor jou werkt. Wil je meer weten over hoe je werk en gezin kunt combineren zonder jezelf voorbij te lopen? In mijn boek De Ontspannen Ouder laat ik zien hoe je de regie pakt, zonder schuldgevoel.

Leer vaardigheden aan

Een groot deel van de onrust en stress in het gezinsleven komt niet alleen door de combinatie van werk en opvoeding, maar vaak ook doordat we bepaalde vaardigheden missen. Misschien herken je het wel: je zegt vaak ja terwijl je eigenlijk nee bedoelt, omdat je anderen niet wilt teleurstellen. Hierdoor stapelt je agenda zich op en blijft er weinig ruimte over voor jezelf. Dit soort patronen zorgen voor meer spanning, terwijl het juist anders kan. Gelukkig zijn dit vaardigheden die je kunt leren. In de Parent First academy ontdek je hoe je prioriteiten stelt, grenzen aangeeft, makkelijker ‘nee’ zegt zonder schuldgevoelens en op een manier die bij jou passen. En het mooie is dat je de vaardigheden die jij leert, ook automatisch meegeeft aan jouw kind! 

Al 10.000+ ouders zijn je voorgegaan en ervaren daardoor structureel meer rust en plezier in de combinatie werk en gezin. Inschrijven doe je door op onderstaande button te klikken en dan krijg je direct toegang tot de tools en oefeningen! 

Bronnen: 

• CBS (2022, 29 november). Werken en zorgen. Emancipatiemonitor 2022.  
• Dotti Sani, G.M. & Treas, J. (2016). Educational Gradients in Parents’ Child-Care Time Across Countries, 1965–2012.  \
• Kok, E. (2023, januari). Scheve balans: De ongelijke verdeling van werk en zorg voor kinderen tussen mannen en vrouwen. Movisie.  
• Schulte, B. (2015, 28 maart). Making time for kids? Study says quality trumps quantity. The Washington Post.  
• Roeters, A. (red.) (2018). Alle ballen in de lucht: Tijdsbesteding in Nederland en de samenhang met kwaliteit van leven. Sociaal Cultureel Planbureau.
• Bucx, F., Eggink, E. & Klerk, M. de (2023). Meer zicht op ouders: Zorgen, problemen en hulpbronnen van ouders van minderjarige kinderen. Sociaal Cultureel Planbureau.