Hoe komt het dat je kind liegt en wat kan je hieraan doen?

Geplaatst op 28 mei 2024 in Moederschap

“Wie heeft er op de muur getekend?”. Je kind schudt zijn hoofd en wijst snel naar z’n zusje. Kinderen liegen regelmatig. Hoe ga je daar als ouder mee om? In dit artikel leg ik uit waarom je kind liegt, hoe je het kunt herkennen en wat je als ouder kunt doen om eerlijkheid te bevorderen. (Wist je bijvoorbeeld dat onderzoekers van de Canadese McGill University concluderen dat kinderen juist geneigd zijn om opnieuw te liegen, als hen een straf boven het hoofd hangt?).

Waarom liegt mijn kind?

Vaak schrik je als ouder wanneer je erachter komt dat je kind over iets heeft gelogen. Hij zegt dat hij geen koekje heeft gepakt…maar de kruimels hangen nog aan zijn mond. Je maakt je zorgen of het wel ‘normaal’ is dat je kind dit doet en of dit wat zegt over zijn morele ontwikkeling. Ik snap je gevoel. Maar het is allereerst goed om je te realiseren dat wij als volwassenen het niet veel beter doen. Gemiddeld liegen mensen zo’n twee keer per dag, aldus universitair docent Sophie van der Zee. En de verwachting is dat dit in werkelijkheid zelfs nog hoger ligt.  

Liegen is menselijk gedrag. We zetten het bijvoorbeeld in om onze relaties te beschermen, iets gedaan te krijgen door een ander of om gedoe te voorkomen. Ook kinderen hebben al vanaf jonge leeftijd in de gaten wanneer het niet handig is om de waarheid te vertellen. 

Kind liegt over bal

Hoe werkt dat precies en wanneer moet je je zorgen maken?

Weet dat je je in bijna alle situaties geen zorgen hoeft te maken of jouw kind zich wel goed ontwikkelt. Kinderen tot 7 jaar liegen nog niet bewust. Je hebt het in dit geval dan ook meer over ‘jokken’. Want om over ‘liegen’ te kunnen spreken moet je in staat zijn tot een aantal grote ontwikkelingen. Allereerst moet je je kunnen inleven in een ander. Vervolgens moet je kunnen bedenken wat de ander al wel en wat hij nog niet weet. En daar moet je dan vervolgens ook nog een andere variant op bedenken, dit onthouden en de ander ervan overtuigen dat het waar is. Een behoorlijk complex proces dus. 

Bekijk je dit vanuit ontwikkelingsperspectief dan is het eigenlijk een grote en ingewikkelde prestatie als je kind in staat is tot al deze vaardigheden. Er is dus niets mis met je kind. Liegen is een normale ontwikkeling en afhankelijk van de leeftijd van je kind heeft liegen verschillende oorzaken. Maar hoe komt het dan dat jouw 3-jarige niet eerlijk vertelt dat hij dat koekje heeft opgegeten?

Kind liegt over koekjes

Liegen bij 2-4 jarigen

Liegen begint vaak wanneer kinderen twee jaar oud zijn. Al is het dan eigenlijk nog niet echt ‘liegen’ te noemen. Op deze jonge leeftijd zijn kinderen nog niet in staat tot het maken van echte leugens. Dit komt doordat het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor zelfbewustzijn nog niet volledig ontwikkeld is. Fantasie en werkelijkheid lopen dus nog in elkaar over en een kind kan het vaak maar moeilijk verbergen dat iets niet waar is. (Je ziet het meestal al snel aan het gezicht als je kind liegt).

Een voorbeeld: Je kleuter kan fantasierijke verhalen vertellen of de waarheid vervormen, maar dit komt voort uit een levendige verbeeldingskracht en niet uit de intentie om jou te misleiden.

Kinderen doen iets stiekem

Liegen bij 5-7 jarigen

Kinderen tussen de 5 en 7 jaar kunnen de gevolgen van hun acties nog niet volledig overzien. Ondanks dat ze op deze leeftijd wel beginnen te begrijpen hoe hun gedrag anderen emotioneel kan beïnvloeden, missen ze nog steeds het vermogen om zich echt in een ander te verplaatsen. Dit maakt dat liegen op deze leeftijd nog steeds als vrij onschuldig wordt gezien. Interessant genoeg houden kinderen in deze leeftijdsgroep leugens soms wel langer vol, omdat ze hebben ontdekt dat hun gedrag invloed heeft op jou als volwassene. Ze beginnen te experimenteren met liegen om te zien hoe dit hun omgeving beïnvloedt, vaak zonder de diepere emotionele impact van een leugen volledig te begrijpen. Ook zijn ze steeds meer in staat om oorzaak en gevolg te koppelen: als ik zeg dat ik stiekem een koekje heb gepakt, wordt mama boos. 

Liegen bij kinderen vanaf 8 jaar

Vanaf ongeveer 8 jaar wordt het liegen bij kinderen steeds bewuster. Je kind kan op deze leeftijd steeds beter vooruit denken en de gevolgen van acties inschatten, waardoor eerlijkheid versus liegen tegen elkaar kunnen worden afgewogen. Op deze leeftijd liegt je kind vaak uit angst; ze willen straf of andere negatieve gevolgen voorkomen. Ze gebruiken liegen dus steeds meer als een strategie om zichzelf te beschermen. 

Hoe herken je een kind dat liegt?

Bij veel kinderen verandert hun lichaamstaal wanneer ze liegen. Een snelle blik, een nerveuze tic, een klein lachje, het vermijden van oogcontact of nervositeit, het zijn vaak kleine tekens die aangeven dat je kind niet helemaal eerlijk is. Natuurlijk is de manier waarop je kind zich gedraagt wanneer hij of zij liegt, afhankelijk van de leeftijd van je kind. Wat vooral belangrijk is, is om te kijken wat hij met dit gedrag wil zeggen om vervolgens daarover in gesprek te gaan. 

Praten met je kind over liegen

Wat kan je doen als je kind liegt?

Verschillende studies tonen aan dat ouders vaak (te) heftig reageren wanneer ze erachter komen dat hun kind liegt. Het is begrijpelijk dat je ervan schrikt, teleurgesteld bent of misschien zelfs boos, maar het kan er ongemerkt ook voor zorgen dat je het liegen er juist mee in stand houdt. Een kalme, begripvolle aanpak werkt vaak beter. Je kind voelt zich veilig genoeg om de waarheid aan je te vertellen. Dit kan je doen als je kind liegt:

  1. Achterhaal de oorzaak van het gedrag

Om het liegen te verminderen, moet er eerst gekeken worden naar waar het gedrag vandaan komt. Dit kunnen verschillende dingen zijn:

  • Angst om de waarheid te zeggen
  • Hij onderscheid werkelijkheid en fantasie nog onvoldoende van elkaar
  • Bang voor de gevolgen (zoals straf)
  • Je kind wil een ander kind beschermen
  • Je kind wil heel graag iets, waarvan hij weet dat het niet mag
  • Experimenteren: je kind is aan het aftasten waar de grenzen liggen (vaak is het zo dat hoe strenger je bent, hoe meer een kind geneigd kan zijn om te kijken wat er misschien toch lukt)
  • Je kind is aan het afwegen: wat ‘kost’ het mij als ik de waarheid zeg. Daarom is vertrouwen opbouwen en open communicatie heel belangrijk.
  1.  Dit kan je doen bij onbewust liegen (2-7 jaar)

  • Stel niet direct vragen, maar beschrijf (zonder oordeel) wat er is gebeurd. “Ik zie dat je een chocoladekoekje hebt gepakt”. 
  • Benoem de wens / onderliggende behoefte: “Had jij zo’n zin in een koekje?”
  • Beschrijf je verwachting of de grens of laat jouw kind dit zelf benoemen als hij oud genoeg is: “De afspraak is dat alleen papa en ik een koekje pakken, je mag niet zelf een koekje uit de trommel pakken”
  • Als je kind 4 of 5 jaar is kan je met je kind het gesprek aangaan over de gevolgen van een leugen (en je kind zelf na laten denken over een oplossing). Benoem dat eerlijk zijn over iets wat stuk is, altijd beter is dan het niet vertellen of liegen en dat je altijd een oplossing kan vinden: bv. door hulp te zoeken bij de leerkracht of bij papa of mama. 

Vertelt je kind over iets wat niet klopt en van weinig waarde is, zoals je peuter die beweert dat er toch echt een draak op bezoek is geweest? Ga dan mee in de fantasie en stel wat vragen: “Wauw, een draak. Hoe zag de draak eruit?”

Kinderen fluisteren

  1. Dit kan je doen bij bewust liegen (7+ jaar)

    • Wees zo open mogelijk. Dit betekent niet dat je alles maar ‘goed’ moet vinden: grenzen zijn cruciaal en bieden kinderen veiligheid. Het betekent wel dat je je kind al op jonge leeftijd aanleert eerlijk te zijn door te luisteren naar de reden van het liegen en dat je niet direct boos wordt, maar je grenzen rustig / duidelijk aangeeft. Benoem ook wat je wel wilt zien, in plaats van niet.
    • Ga in gesprek over de oorzaak. Waarom maakte je kind de keuze om te liegen? Wist hij niet hoe hij de situatie kon oplossen bijvoorbeeld? Dan kun je het hebben over een manier waarop hij er in het vervolg wel uit kan komen. Was hij ergens bang voor?  Dan kan je je kind geruststellen of deel een voorbeeld van een situatie waarin je zelf bang was maar dat eerlijk zijn altijd beter is dan het voor je houden. Open vragen kunnen hierbij helpen.
    • Geef uitleg over wat het oplevert om wel eerlijk te zijn. Vaak komt er veel negatieve aandacht te liggen op wat er niet mag, maar wat levert het eigenlijk op om wel de waarheid te zeggen? Bespreek dit met je kind en leg uit dat dezelfde situatie heel anders kan verlopen als je wel eerlijk bent.
    • Geef vertrouwen. We kunnen geneigd zijn om enorm krampachtig en boos te reageren als je kind tegen je liegt. “Dat gedrag moet direct afgeleerd worden!”. Maar weet dat een kind dan alleen maar geneigd zal zijn om nog vaker dingen stiekem te doen. Vergelijk het maar eens met jouw werkgever die boos op je wordt omdat je wat bent vergeten; de volgende keer zal je het sneller voor je houden in plaats van dat je het vertelt. Een reactie vanuit vertrouwen kan dus misschien tegengesteld voelen aan dat wat jij voelt, maar weet dat dit op de lange termijn het meeste oplevert. Hoe meer vertrouwen je geeft, hoe meer vertrouwen je krijgt.

Praten als je kind liegt

Tot slot

Wil je ervoor zorgen dat je kind sneller dingen tegen je vertelt? Gebruik dan deze gouden zin:

”Wat vind ik het fijn dat je dit met mij deelt”

Je laat hiermee zien dat je het waardeert dat jouw kind open is en jou in vertrouwen neemt. (Daarna kan je overgaan tot deel twee van het gesprek; bespreken wat je kind heeft gedaan).

Zoek je meer houvast en uitleg over uitdagend gedrag van jouw kind? Dan is mijn bestseller cursus omgaan met boosheid en niet luisteren 0-4 jaar of rustig blijven bij uitdagend gedrag 5-8 jaar wat voor jou! Deze zijn inmiddels al door 10.000+ ouders met enthousiasme gevolgd!

⬇️ Deel dit bericht op je socials ⬇️

Facebook
LinkedIn
Email
WhatsApp

Dit vind je misschien ook interessant...